SALEP BİTKİSİ ALTINLA YARIŞIYOR

Yazar: - Kategori:
Yayın Tarihi: - 18:11

salep bitkisi altınla yarışıyor

Dr. Mehmet TUTAR, Fatih ÇİÇEK,

Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Menemen İZMİR

Salep daha çok ülkemize has bir ürün olup Anadolu’da asırlardan beri kullanılmaktadır. Türkiye dışında az miktarda İran, Irak ve Suriye ile Avrupa ülkelerinden Yunanistan ve Fransa’da üretildiği ifade edilmektedir.
Salep; orkideler ailesinden bazı bitkilerin toprak altı yumrularından elde edilir. Yumrular kremsi, bej veya açık kahverengi renkte, oval, yumurta seklinde veya çatallı olabilirler. Yumrulardan elde edilen toz özellikle dondurma ve sıcak salep içeceği yapımında yoğun olarak kullanılmaktadır. Salebin dış satımı yasaklanmış olmasına karşın yapımında salep kullanılan çeşitli ürünler halen ihraç edilebilmektedir.

ORKİDELER

Orkideler yeryüzündeki en zengin bitki familyası olup bütün çiçekli bitkilerin %7 kadarını oluşturmaktadır. Büyük bir kısmı tropik bölgede olmak üzere 25.000’den fazla türü olduğu ifade edilmektedir. Türkiye’de ise ise orta kuşak orkideleri yayılış gösterir. Ülkemiz bu bakımdan Avrupa ve Ortadoğu’nun en zenginidir. 24 cinse ait 154 kadar orkide türü bulunmaktadır. Bunların 120 kadarı yumrulu orkidelerdir ve salep bunlardan yapılır. Farklı yörelerde dilçıkık, dildamak, çam çiçeği, çobançoluk, tavşan topuğu, katır tırnağı, çayır çiçeği gibi farklı isimlerle adlandırılmaktadır. Ülkemizde yetişen orkidelerin %13’ü (21 takson) endemiktir, yani sadece Türkiye’ye has bitkilerdir.

salep 376x280 SALEP BİTKİSİ ALTINLA YARIŞIYOR

Orkidelerin çoğalmaları da diğer bitkilerden oldukça farklıdır. Sadece 50-60 kadar hücreden ibaret olan tohumları besi doku içermezler. Toprağa düşen tohumun öncelikle bazı toprak mantarları ile ortak yaşama girip onlardan besin temin etmesi gerekmektedir. Daha henüz bitki toprak üstüne çıkmadan gerçekleşen bu ortaklık bazı türlerde 2-3 yıl, bazılarında ise 14 yıl sürer. Ve nihayet tek yapraklı küçük orkide fideciği toprak yüzeyine çıkar. Bu fideciğin çiçek açma büyüklüğüne ulaşması da yine yıllar sürmektedir. Dolayısıyla orkideler oldukça zor çoğalan, bu yüzdende korunması gereken bitkilerdir.
Bitkiler kıyı kesimlerde sonbaharda görülmeye başlarlar. Kış boyunca gelişen bitkiler ilkbahar aylarında çiçeklendikten sonra ilkbahar sonu veya yaz başında tohumlarını olgunlaştırıp kurular. Ege ve Akdeniz sahilinde türlerin önemli bir bölümü Mart sonu – Nisan başında çiçeklenirken bazı türlerin çiçeklenmesi Haziran ayına kadar sarkabilmektedir. Diğer bölgelerde ise iklimin serliğini ile doğru orantılı olarak vejetasyon biraz daha geç seyretmektedir.
Oldukça ilginç bir türümüz olan Spiranthes spiralis (L) Chevall. ise sonbaharda çiçeklenmektedir. Çiçeklenme döneminde doğadan sökülen salep bitkilerinde (yumrulu orkide türleri) iki adet yumru görülür. Bunlardan bir tanesi daha koyu renkli ve pörsümüş olup, geçen yılın yumrusudur. İlkbahar sonu veya yaz başında bitki vejetasyonunu tamamladığında diğer bitki aksamıyla birlikte kuruyup kaybolacaktır. Diğeri ise daha açık renkli ve daha dolgun olan yeni yumrudur. Bir sonraki yılın bitkisini meydana getirmek üzere yaz aylarını toprak altında uyur halde geçirecektir. Kıyı kesimlerde sonbaharın ilk yağmurlarıyla, karasal iklimin hüküm sürdüğü iç kesimlerde ise kış sonunda havaların ısınması ile birlikte sürerek yeni bitkiyi meydana getirecektir.

Etiketler:, , , ,

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir